17 Mayıs 2022

Helixbilim.com

Güncel Bilim ve Teknoloji Siteniz…

insan sperm ve yumurta anatomisi

gametogenez_4_spermin-yapisi

gametogenez_4_spermin-yapisi

Sperm  hücresinin anatomisi hakkında bilgi:

Sperm gelişimi (spermatogenez) erkeğin testislerinde (erbezlerinde) gerçekleşirken, gelişim ergenliğe girerken ilk kez tamamlanır.

Sürecin tamamı yaklaşık 70 gün sürer. Karmaşık bir olay olduğundan, öncelikle düzenleyici hormonları ve erbezlerinin anatomisini anlamak önemlidir.

Erkek erbezleri iki farklı bölümden oluşur:

1)Tübüler bölüm sperm kanallarını içerir. Bunların içi, sperm hücrelerini besleyen ve üreme hücreleri gelişimini koordine eden, bölünmeye etkin üreme hücrelerini ve sertoli hücrelerini içeren epitel hücreler ile kaplanmıştır.

2)İnterstisyel bölüm, testosteron üreten Leydig hücrelerini içerir.

Sperm gelişimi bir dizi hormon tarafından kontrol edilir:
Ara beynin bir bölümü olan hipotalamus cinsel davranışı kontrol eder. Bu amaçla çok sayıda hormon salgılanır, bunların arasında Gonadotropin Salgılatıcı Hormon (GnRH) spermatogenez düzenlemesi için önemli olan LH ve FSH hormonlarının oluşumuna etki eder.
Luteinleştirici hormon (LH) hipofizde (pitüiter bezde) oluşur ve erkekte Leydig hücrelerindeki testosteron üretimini uyarır.
Folikül uyarıcı hormon (FSH) da hipofizde oluşur ve doğrudan epitel hücrelere etki eder. Bunun başka testosteron ve FSH spermatogenezi koordine eden destek hücrelerine etki eder.
Sperm hücresi gelişimi tamamladığında sperm kanalları üzerinden testisten erbezi üstüne taşınır.

Erbezi üstü kıvrımlı, yaklaşık 5 m uzunlukta olan ve spermleri iletilip, olgunlaşmayı gerçekleştiren tek bir tüpten oluşur. Bu süreç erbezi üstünde salgılanan belirli maddeler ve özdekler ile desteklenir.

Yaklaşık 2-10 gün süren erbezi üstüne geçiş sırasında spermler bağımsız hareket etme yetisini, aynı zamanda kadın yumurta hücresine bağlanma yetisini kazanır. Spermler ejekülasyona (boşalmaya) kadar erbezi üstünde kalır.

Sonuç olarak spermaozoa var olur – olgunlaşmış, fonksiyonel sperm hücreleri.

Yumurta hücresi anatomisi  hakkında bilgi:

Yumurta, dişinin çoğalma hücresidir. Yumurta her hücre gibi çekirdek, sitoplazma ve hücre zarından oluşur. Yeni doğmuş bir kız bebeğin yumurtalıklarında çok sayıda olgunlaşmamış yumurta hücresi bulunur. Ergenlik çağından sonra, her ay yumurtalıklarda olgunlaşan bir yumurta spermle döllenebilir ve yeni bir birey oluşturmak üzere çoğalmaya başlar.

. Yumurta döllenmediğinde vücuttan atılır. Bu atılma süreci genellikle 1 haftadır. Bu sürece “pms dönemi” de denebilir. Bu döngü her ay olur.bu döngü:adet(regl)olarak adlandırılır.

Yumurta her hücre gibi çekirdeksitoplazma ve hücre zarından oluşur. Yeni doğmuş bir kız bebeğin yumurtalıklarında çok sayıda olgunlaşmamış yumurta hücresi bulunur. Ergenlik çağından sonra, her ay yumurtalıklarda olgunlaşan bir yumurta spermle döllenebilir ve yeni bir birey oluşturmak üzere çoğalmaya başlar. Döllenmediğinde vücuttan atılır. Bu atılma süreci genellikle 1 haftadır. Bu sürece “pms dönemi” de denebilir.

Döllenme anı

Bir spermin bir yumurta hücresini döllemesini gösteren diagram“Oogonium”un bölünmesinin son safhasında ortaya çıkan “oocyte” (olgunlaşmamış dişi gamet) olgun yumurta meydana getirmek üzere büyür ve gelişir. Olgunlaşma safhasından sonra yumurta, yumurtalıklardan (ovaryum) çıkar ve erkek üreme hücresi spermle dölleneceği bir yere taşınır. Dişi eşeylik organında yumurtaları meydana getiren yumurta hücrelerinin her birine “oogonium” denir. Oocyte, yumurta olmadan önce birçok kimyevi ve fiziki değişikliklere uğrar, her şeyden önce hacmi değişir. Olgunlaşmış yumurta bütün türlerde, vücudun diğer hücrelerinden büyüktür. En büyük yumurta, kuş ve sürüngenlere aittir. Kurbağa oocyte’i olgun yumurta haline gelene kadar ilk hacminin 27.000 katı kadar büyür. Oocyte’in olgunlaşmış yumurta (ovum) haline gelmesi işlemine “oogenesis” denir. Sonuçtaki olgunlaşmış yumurtaya ise “ovum” denir. Yumurtanın çekirdeği de olgunlaşma esnasında önemli değişikliklere uğrar. Oogonium çekirdeği de diğer vücut hücreleriyle aynı sayıda kromozom çifti taşır. Oogoniler, oocytlere dönüştükçe meiosis (mayoz) bölünmeye uğrayarak kromozom sayılarını yarıya indirger. İnsanın, vücut hücrelerinde 46 kromozom bulunmasına rağmen üreme hücrelerinde (gamet) 23 kromozom vardır (bkz. Mayoz bölünme). Yumurtanın, sperm tarafından döllenmesinden meydana gelen zigotta 46 adet kromozom vardır. Bunların 23 tanesi spermden, diğer 23’ü de yumurtadan gelmiştir. Neticede zigot, gerçek kromozom sayısına sahip olur.

Not:Yumurta ve sperm hücresi memelilerde fiziksel, kimyasal vb  durumlarda da degişiklik gösterebilir, bu durum döllenme ve çiftleşme içinde geçerlidir.

kaynak:helixbilim.com